Boliwia, Meksyk oraz Stany Zjednoczone straciły status krajów wolnych od odry. W związku z tą decyzją UNICEF ostrzega, że wypracowane z trudem postępy w walce z chorobą wymykają się spod kontroli, co bezpośrednio zagraża zdrowiu i życiu dzieci. Rozstrzygnięcie zapadło po obradach niezależnej komisji powołanej przez Panamerykańską Organizację Zdrowia (PAHO), która w dniach 10–13 listopada oceniała sytuację epidemiologiczną we wszystkich państwach i terytoriach regionu.
„Odra wraca w miejsca, gdzie była już pod kontrolą, a najwyższą cenę płacą za to dzieci. Dysponujemy bezpieczną i skuteczną szczepionką, która chroni najmłodszych i od 2000 roku uratowała blisko 59 milionów istnień ludzkich. Nie możemy oddawać pola chorobie, której potrafimy zapobiegać” – podkreśla Catherine Russell, Dyrektor Wykonawcza UNICEF.
Niepokojący wzrost zachorowań w regionach:
- Meksyk: Według danych tamtejszego Ministerstwa Zdrowia od początku roku potwierdzono ponad 13 800 zakażeń – to najwięcej od czasu epidemii z przełomu lat 1989 i 1990. Od wybuchu obecnego ogniska na początku 2025 roku choroba najbardziej dotyka najmłodsze dzieci, w wieku od roku do czterech lat.
- Stany Zjednoczone: Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) odnotowały w tym roku ponad 5400 przypadków zachorowań, co jest najgorszym wynikiem od nawrotu epidemii z lat 1989–1991. Aż 96 proc. chorych to osoby niezaszczepione lub o nieznanym statusie szczepień. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 18 proc. wszystkich zakażonych, a dzieci i młodzież w wieku 5–19 lat – 40 proc.
- Boliwia: Ministerstwo Zdrowia i Sportu potwierdziło w tym roku ponad 100 zachorowań. Ognisko, które pojawiło się w 2025 roku, przerwało ponad dwudziestoletni okres wolny od lokalnej transmisji wirusa.
„Problem dotyka też krajów rozwiniętych. Ogniska odry coraz częściej wybuchają w państwach o średnim i wysokim dochodzie. W listopadzie 2025 roku status kraju wolnego od odry straciła Kanada, przez co miano obszaru wolnego od tej choroby utracił cały region obu Ameryk. Z kolei w styczniu 2026 roku (po analizie danych za rok 2024) ten sam status straciło sześć państw Europy i Azji Środkowej: Armenia, Austria, Azerbejdżan, Hiszpania, Uzbekistan oraz Wielka Brytania" – mówi Joanna Sokołowska z UNICEF Polska
To największa jednorazowa utrata tego statusu w jednym regionie w historii. Choć w 2025 roku ogólna liczba zachorowań w Europie i Azji Środkowej spadła, w niektórych krajach, między innymi w Wielkiej Brytanii, ogniska choroby nadal nie wygasły.
Sytuacja epidemiologiczna w Polsce
Do globalnego nawrotu choroby oraz aktualnej sytuacji w kraju odnosi się Główny Inspektor Sanitarny, dr Paweł Grzesiowski:
„Nawrót transmisji wirusa odry w krajach, które wcześniej osiągnęły eliminację tej choroby, pokazuje, że utrzymanie pod kontrolą wirusa odry oznacza konieczność utrzymania wysokiego, stałego poziomu zaszczepienia populacji i sprawnego nadzoru epidemiologicznego. Obecnie w Polsce obserwujemy spadek liczby zgłoszonych przypadków do poziomu z początku pandemii COVID-19 (32 przypadki w 2026 r.), ale warto przypomnieć, że w 2019 r. odnotowaliśmy 1503 przypadki i, podobnie jak w innych krajach europejskich, istnieje ryzyko zawleczenia wirusa odry z obszarów, w których występuje jego transmisja. (…) Przypadki odry obserwowane na świecie powinny być dla Polski sygnałem do utrzymania wysokiej gotowości. Odra jest chorobą, której można skutecznie zapobiegać, jednak utrzymanie jej eliminacji wymaga konsekwentnych działań całego systemu ochrony zdrowia, a szczepienia pozostają najskuteczniejszym narzędziem ochrony zarówno pojedynczych osób, jak i całej populacji” – podkreśla dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny.
Skąd bierze się nawrót choroby?
Odra należy do najbardziej zaraźliwych chorób na świecie. Może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak wysoka gorączka, rozległa wysypka, zapalenie płuc czy zapalenie mózgu, a w skrajnych przypadkach, nawet do śmierci. Luki w odporności zbiorowiskowej powstałe po pandemii COVID-19, utrudniony dostęp do opieki medycznej, dezinformacja oraz rosnąca niechęć do szczepień sprawiły, że zbyt wiele dzieci pozostaje dziś bez ochrony. Wirus błyskawicznie rozprzestrzenia się w skupiskach osób niezaszczepionych. Wystarczy niewielki spadek odsetka zaszczepionych, by wywołać epidemię nawet tam, gdzie chorobę udało się wcześniej wyeliminować.
Tę sytuację można jeszcze odwrócić
Eksperci przypominają, że ogniska odry da się powstrzymać, a utracony status odzyskać. Region obu Ameryk eliminował już tę chorobę dwukrotnie, ostatnio w 2024 roku. Władze Boliwii, Meksyku i USA pracują obecnie nad odbudową odporności zbiorowiskowej poprzez intensyfikację szczepień, wzmocnienie nadzoru epidemiologicznego oraz szybsze reagowanie na nowe ogniska zakażeń.




