Tylko 38 proc. uczniów i uczennic uważa, że ich prawa są w szkole respektowane, mimo że to szkoła powinna być miejscem, w którym prawa najmłodszych są szczególnie chronione. Głos dzieci powinien być słyszany i brany pod uwagę.
U podstaw rozwiązań wzmacniających interesy najmłodszych powinna leżeć Konwencja o prawach dziecka. Dlatego UNICEF Polska przekazał Ministrze Edukacji nasze stanowisko dotyczące projektu ustawy, który ma na celu uregulowanie praw i obowiązków uczniów oraz wzmocnienie ochrony dzieci w szkołach (projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, UD222). Te rozwiązania ujednolicą standardy ochrony praw najmłodszych w polskich szkołach i są zgodne z misją budowania edukacji opartej na prawach dziecka.
– Pozytywnie oceniamy kierunek prac nad ustawą i dostrzegamy realny potencjał wzmocnienia ochrony praw dzieci w szkole. Nasze najnowsze badanie „Prawa dziecka w Polsce 2024” jasno pokazuje, że istnieje pilna potrzeba ich wprowadzenia. Tylko 38 proc. uczniów i uczennic uważa, że ich prawa są w szkole respektowane, rola szkoły jako źródła wiedzy o prawach dziecka spadła do 63 proc., a 73 proc. młodych wskazuje na stres wynikający z przeciążenia nauką i presji ocen – powiedziała Renata Bem, Dyrektor Generalna UNICEF Polska. – Te dane jednoznacznie wskazują, że szkoła potrzebuje rozwiązań systemowych przekładających się na realną zmianę doświadczenia dzieci – tak, by czuły się bezpieczne i wysłuchane, ich głos był brany pod uwagę, wiedziały, gdzie szukać pomocy w razie naruszenia praw, oraz mogły rozwijać się w środowisku opartym na szacunku i zaufaniu – dodała.
Zaproponowaliśmy kilka kluczowych zmian w projekcie ustawy, aby prawa uczniów były lepiej chronione i aby mieli oni realny wpływ na życie szkoły. Wśród nich jest:
- jednoznaczne odwołanie do Konwencji o prawach dziecka w nowym rozdziale ustawy;
- rozdzielenie praw i obowiązków w osobnych rozdziałach, aby prawa dzieci nie były uzależniane od wypełniania obowiązków;
- wybór Szkolnego Rzecznika Praw Uczniowskich przez uczniów i uczennice w powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych wyborach;
- wprowadzenie klauzuli antyodwetowej, która chroniłaby uczniów zgłaszających naruszenia;
- obowiązek informowania uczniów o przebiegu postępowań w prostym i zrozumiałym dla nich języku, z prawem do wsparcia.
Proponujemy także dodatkowe zmiany, które dotyczą:
- roli rzeczników (Szkolny Rzecznik Praw Uczniowskich i Krajowy Rzecznik stoją na straży praw najmłodszych i działają w oparciu o Konwencję o prawach dziecka);
- wprowadzenia obowiązku systematycznego upowszechniania w szkołach wiedzy na temat praw dziecka;
- ustanowienia przejrzystych zasad dotyczących stroju i korzystania z telefonów, które będą tworzone we współpracy z samorządem uczniowskim i będą uwzględniać uzasadnione wyjątki.
– Proponowana ustawa jest ważnym krokiem ku rzeczywistej ochronie praw dziecka w szkole. Kluczowe jest jednoznaczne umocowanie przepisów w Konwencji o prawach dziecka, rozdzielenie praw od obowiązków, wprowadzenie jednolitych standardów informowania i wysłuchania, formalne gwarancje udziału uczniów i uczennic w decyzjach oraz odpowiedzialny nadzór nad relacjami i bezpieczeństwem w szkole – tak, aby prawa ucznia były codziennym standardem działania, a nie tylko deklaracją – zaznaczyła prof. dr hab. Ewa Jarosz.
Szkoła powinna być środowiskiem dobrostanu opartym na prawach dziecka – systemem, w którym uznanie, podmiotowość i bezpieczeństwo są standardem.
Materiały do pobrania:
Raport „Prawa dziecka w Polsce 2024”.
