Przemoc, zdrowie psychiczne, piecza zastępcza, sytuacja dzieci uchodźczych, edukacja czy ubóstwo, to problemy dotyczące dzieci, które nie funkcjonują w oderwaniu od siebie. Dlatego UNICEF Polska i Koalicja Organizacji Pozarządowych monitorujących wdrażanie Konwencji o prawach dziecka apelują o kompleksową strategię na rzecz dzieci i systematyczne monitorowanie przestrzegania ich praw.
O prawa dzieci nie powinniśmy pytać wyłącznie wtedy, gdy wydarza się tragedia, pojawia się kryzys albo alarmujące dane. Ich przestrzeganie trzeba monitorować stale - w ustawach, budżetach, szkołach, systemie ochrony zdrowia, pieczy zastępczej, polityce migracyjnej i innych decyzjach podejmowanych przez państwo.
Temu służy praca Koalicji Organizacji Pozarządowych monitorujących wdrażanie Konwencji o prawach dziecka w Polsce, koordynowanej przez UNICEF Polska.
3 września podczas posiedzenia sejmowej Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży przedstawiciele organizacji należących do Koalicji zaprezentowali aktualizację raportu „Zalecenia Komitetu Praw Dziecka ONZ dla Polski. Ocena realizacji i rekomendacje dla władz”.
Publikacja przedstawia stan wiedzy na koniec lipca 2026 roku i analizuje sytuację dzieci w 16 obszarach, od systemowych mechanizmów ochrony praw dziecka, przez przemoc, zdrowie psychiczne, edukację, ubóstwo i klimat, po sytuację dzieci uchodźczych, dzieci w pieczy zastępczej, dzieci z niepełnosprawnościami, handel dziećmi i wymiar sprawiedliwości wobec nieletnich.
Potrzebujemy spojrzenia na dziecko jako na całość
Dziecko nie funkcjonuje w jednym resorcie. Jedna decyzja dotycząca transportu może ograniczyć jego dostęp do szkoły, lekarza, kultury czy relacji społecznych. Kryzys psychiczny może wymagać jednoczesnego działania szkoły, ochrony zdrowia i pomocy społecznej.
Tymczasem odpowiedzialność za polityki dotyczące dzieci jest dziś rozproszona między wiele instytucji.
Dlatego jednym z najważniejszych postulatów UNICEF Polska i organizacji należących do Koalicji jest stworzenie kompleksowej polityki i strategii na rzecz dzieci, obejmującej wszystkie dziedziny wskazane w Konwencji o prawach dziecka.
Strategia powinna wyznaczać wspólne cele państwa, określać odpowiedzialne instytucje, harmonogram działań, sposób finansowania oraz mierzenia ich efektów.
- Potrzebujemy spojrzenia na dziecko jako na całość, a nie przez pryzmat kompetencji poszczególnych instytucji. Kompleksowa strategia pozwoliłaby zapewnić ciągłość działań państwa, skuteczniej wykorzystywać środki publiczne i oceniać, jaki rzeczywisty wpływ podejmowane decyzje mają na życie dzieci. UNICEF Polska jest gotowy włączyć w ten proces swoją wiedzę ekspercką, doświadczenie międzynarodowe i dobre praktyki z innych państw - mówi Renata Bem, Dyrektor Generalna UNICEF Polska.
Dzieci nie mogą czekać na kolejny okres sprawozdawczy
Polska, jako strona Konwencji o prawach dziecka, przedstawia Komitetowi Praw Dziecka ONZ okresowe sprawozdania z jej wdrażania. Kryzys finansowy ONZ spowodował jednak przesunięcia w harmonogramie prac Komitetu, a kolejny okres sprawozdawczy dotyczący Polski został odsunięty w czasie.
Nie może to oznaczać przerwy w monitorowaniu sytuacji dzieci.
- Przesunięcie harmonogramu nie może oznaczać przerwy w monitorowaniu sytuacji dzieci ani odłożenia realizacji zaleceń Komitetu Praw Dziecka. Dzieci nie mogą czekać kilka lat na sprawdzenie, czy państwo skutecznie chroni ich prawa - podkreśla Renata Bem.
Dlatego Koalicja prowadzi własny, regularny monitoring realizacji zaleceń.
Przemoc - kilka instytucji, jedno dziecko
Podczas posiedzenia Komisji szczególną uwagę poświęcono trzem obszarom: przemocy wobec dzieci, sytuacji dzieci uchodźczych oraz pieczy zastępczej.
W przypadku dzieci doświadczających przemocy w jedną sprawę często zaangażowanych jest kilka instytucji. Problemem pozostaje jednak przepływ informacji i koordynacja ich działań.
- Diagnozujemy brak wymiany informacji i koordynacji działań dotyczących konkretnego dziecka. W jedną sprawę bywa zaangażowanych kilka instytucji, które ze sobą nie rozmawiają. Potrzebujemy rozwiązania, które będzie spinało ich działania i pozwalało na szybką reakcję wtedy, kiedy dziecko potrzebuje ochrony - mówi Renata Szredzińska z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.
78 tysięcy dzieci w pieczy zastępczej
Systemowego przyspieszenia wymaga również proces odchodzenia od instytucjonalnych form opieki na rzecz rodzinnej pieczy zastępczej. Szczególnego wsparcia potrzebują najmłodsze dzieci oraz dzieci z niepełnosprawnościami.
- Deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej postępuje, ale zdecydowanie nie w tempie adekwatnym do potrzeb i wyzwań, z którymi się mierzymy. Dzisiaj w Polsce w pieczy zastępczej przebywa około 78 tys. dzieci - to liczba mieszkańców niemałego miasta. Szczególnie pilne jest zapewnienie rodzinnej opieki dzieciom poniżej 10 roku życia i dzieciom z niepełnosprawnościami. Tempo zmian pokazuje, że system wciąż nie odpowiada na ich potrzeby wystarczająco skutecznie - mówi Tomasz Thuń-Janowski ze Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce w Polsce.
Dzieci cudzoziemskie nadal trafiają do strzeżonych ośrodków
Koalicja zwraca także uwagę na sytuację dzieci cudzoziemskich umieszczanych w strzeżonych ośrodkach.
- Dzieci cudzoziemskie nadal trafiają do strzeżonych ośrodków, w których są pozbawiane wolności. W 2025 roku dotyczyło to 55 dzieci. Mówimy więc o dzieciach, które część swojego dzieciństwa spędzają za kratami. Detencja powinna być oceniana przede wszystkim z perspektywy najlepszego interesu dziecka i jego praw - mówi Karolina Czerwińska ze Stowarzyszenia Interwencji Prawnej.
16 obszarów, ale jeden system ochrony dzieci
Raport stawia znacznie więcej pytań. Między innymi o to, czy dzieci są skutecznie chronione przed przemocą i wykorzystywaniem seksualnym - również w środowisku cyfrowym; czy dzieci z niepełnosprawnościami mają równy dostęp do edukacji, leczenia i usług społecznych; czy miejsce zamieszkania nadal wpływa na możliwości rozwoju dziecka oraz czy głos dzieci i młodzieży jest uwzględniany w podejmowanych decyzjach.
Istotne jest także pytanie, czy polityki publiczne - od edukacji po działania klimatyczne - są oceniane z perspektywy ich wpływu na dzieci.
To nie jest 16 osobnych problemów. To 16 perspektyw, z których można ocenić jakość całego systemu ochrony praw dzieci w Polsce.
Polska wciąż nie ratyfikowała III Protokołu
Jednym z najbardziej systemowych postulatów UNICEF Polska i Koalicji pozostaje ratyfikacja III Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w sprawie procedury składania zawiadomień.
Polska podpisała dokument w 2013 roku, ale do dziś go nie ratyfikowała.
Protokół daje dziecku, grupie dzieci lub osobom występującym w ich imieniu możliwość zwrócenia się do Komitetu Praw Dziecka ONZ w sytuacji naruszenia praw zagwarantowanych przez Konwencję - co do zasady po wykorzystaniu dostępnych środków krajowych.
Nie zastępuje polskich sądów ani instytucji. Jest dodatkowym mechanizmem ochrony w sytuacji, gdy krajowy system nie zapewnił skutecznego rozwiązania.
III Protokół ratyfikowały już m.in. Niemcy, Czechy, Słowacja, Litwa i Ukraina. Koalicja rekomenduje jego pilną ratyfikację przez Polskę.
Raport ma prowadzić do konkretnych działań
Prezentacja raportu w Sejmie nie kończy pracy UNICEF Polska i pozostałych organizacji Koalicji. Jej celem jest rozpoczęcie dalszej rozmowy z administracją publiczną, parlamentem, ekspertami i społeczeństwem oraz systematyczne sprawdzanie, co dzieje się z przedstawionymi rekomendacjami.
Bo w ochronie praw dziecka nie wystarczy wiedzieć, jaki jest problem. Trzeba także wiedzieć, czy podjęto decyzję, kto za nią odpowiada, czy zapewniono finansowanie i - przede wszystkim - czy sytuacja dzieci rzeczywiście się poprawiła.
- Chcemy, aby raport był nie tylko źródłem wiedzy, ale użytecznym narzędziem dla wszystkich podmiotów odpowiedzialnych za ochronę praw dzieci w Polsce. Liczymy, że debata w Sejmie przełoży się na dalsze monitorowanie rekomendacji i konkretne działania - podsumowuje Renata Bem.
O raporcie
„Zalecenia Komitetu Praw Dziecka ONZ dla Polski. Ocena realizacji i rekomendacje dla władz” to raport przygotowany przez Koalicję Organizacji Pozarządowych monitorujących wdrażanie Konwencji o prawach dziecka w Polsce.
Publikacja prezentuje ocenę realizacji zaleceń Komitetu Praw Dziecka ONZ i rekomendacje dotyczące dalszych działań władz publicznych na rzecz pełniejszego urzeczywistniania praw dzieci w Polsce.
Raport przedstawia stan wiedzy na koniec lipca 2026 roku i obejmuje 16 obszarów dotyczących realizacji praw dzieci.
