Kiedy w lutym 2022 r. wybuchła wojna w Ukrainie, ponad 4 tys. dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych ewakuowano w bezpieczne miejsca za granicą. Część z nich trafiła do Polski. Kończąc 18 lat, stają przed nowym wyzwaniem: dorosłością i samodzielnym życiem w nowym kraju.
Wśród nich jest 19-letni Andrii. Po przyjeździe do Polski kontynuował naukę online w ukraińskim systemie edukacji, a jesienią 2023 r. zaczął uczęszczać do polskiej szkoły branżowej, kształcąc się w zawodzie kucharza. Mimo bariery językowej i różnic kulturowych, chłopiec wykazał się ogromną determinacją – szybko nauczył się języka polskiego i zaadaptował w nowej szkole.
Wejście w dorosłość w obcym kraju
Po ukończeniu 18 lat Andrii podjął trudną decyzję: przerwał naukę, aby rozpocząć pracę. Aktualnie mieszka w Ustce i pracuje w hotelowej kuchni na długich zmianach, a zarobione pieniądze przeznacza m.in. na wsparcie finansowe swojej babci. Gotowanie nie jest jednak jego największym marzeniem.
– Chciałbym studiować programowanie – mówi Andrii. – Bardzo to lubię. Ale teraz mieszkam sam i pracuję po 12 godzin dziennie, pięć dni w tygodniu. Ciężko mi pogodzić naukę z pracą. Były chwile, kiedy chciałem się poddać, ale tego nie zrobiłem – dodaje.
Chłopiec stara się uczyć samodzielnie przynajmniej godzinę dziennie. Robi też kurs na prawo jazdy. W wielu kwestiach może liczyć na pomoc Marcina – wyspecjalizowanego pracownika socjalnego ze Słupska, który pełni funkcję asystenta usamodzielniania. Wsparcie dzieci z Ukrainy przez asystentów usamodzielniania stało się możliwe dzięki pomocy UNICEF i bliskiej współpracy z krajowymi partnerami.
Zobacz także: Z powodu wojny w Ukrainie co trzecie dziecko nie może wrócić do domu.
Pomoc asystentów usamodzielniania
Dla ukraińskiej młodzieży z placówek opiekuńczo-wychowawczych, która zamieszkała w Polsce, wejście w pełnoletność to ogromna zmiana – młodzi ludzie muszą opuścić placówkę i rozpocząć życie na własny rachunek. Dla wielu oznacza to konieczność znalezienia mieszkania, zdobycia pracy lub kontynuowania nauki, zarządzania finansami i samodzielnego podejmowania codziennych decyzji – w obcym kraju, często po raz pierwszy w życiu.
Dzięki UNICEF nie muszą przechodzić przez to sami. Mogą liczyć na wsparcie asystentów usamodzielnienia, takich jak Marcin. Proces rozpoczyna się od stworzenia Indywidualnego Programu Usamodzielnienia, aby wsparcie było dopasowane do osobistych potrzeb młodego człowieka.
– Plan określa główne cele i kroki niezbędne do ich osiągnięcia. Ostatecznie to jednak młody człowiek decyduje, jak widzi swoją przyszłość. Niektórzy wybierają powrót do Ukrainy lub odnowienie kontaktu z rodziną biologiczną. Inni decydują się zostać tutaj i budować swoje życie lokalnie. Naszą rolą jest ich wspierać i dostosowywać nasze wskazówki do ich wyborów – podkreśla Marcin.
Marcin często skupia się na sprawach praktycznych: pomaga młodym ludziom w poszukiwaniu mieszkania, kontakcie ze szkołami, zapisywaniu się na kursy, przygotowaniu CV czy znalezieniu zatrudnienia. Kładzie też duży nacisk na edukację finansową i umiejętności życiowe – uwzględnia takie tematy, jak budżetowanie i rozumienie wartości pieniądza, koszt wynajmu mieszkania i codzienne wydatki.
Pomoc w wyzwaniach i wsparcie emocjonalne
Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie zapewnia również spersonalizowane wsparcie prawne oraz kontaktuje zainteresowaną młodzież z lokalnym urzędem pracy w celu kontynuowania edukacji lub udziału w szkoleniach. Jednak równie ważne co wskazówki praktyczne, jest wsparcie emocjonalne.
– Przejście z opieki instytucjonalnej do samodzielnego życia wiąże się z szeregiem zmian rozwojowych, które mogą być bardziej złożone dla młodych ludzi z doświadczeniem wojny, przesiedlenia lub innych form traumy – mówi Julia Durska, specjalistka ds. ochrony dzieci w Biurze UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce.
Młodzież może korzystać z regularnych spotkań z psychologiem, a osoby już mieszkające samodzielnie mogą w razie potrzeby poprosić o dodatkowe konsultacje.
– Wszystko zależy od jednostki – mówi Marcin. – Czasami, gdy młodzi ludzie wciąż przebywają pod opieką i nie ponoszą jeszcze odpowiedzialności za własne utrzymanie, może się wydawać, że po odejściu będą mieć trudności. Jednak gdy przychodzi ten moment i zdają sobie sprawę, że naprawdę muszą wziąć odpowiedzialność za siebie, często widzimy niezwykłe zmiany. Zaczynają wykazywać inicjatywę i wszystko zaczyna się układać – dodaje.
Na razie Andrii dał sobie pięć lat na sprawdzenie, czy uda mu się ułożyć życie w Polsce. W dłuższej perspektywie wyobraża sobie życie we własnym domu na przedmieściach, blisko natury i z dala od miejskiego zgiełku.
Zobacz także: Niesiemy pomoc rodzinom w Ukrainie.
UNICEF wraz z partnerami wspiera młodych ludzi z Ukrainy
UNICEF i partnerzy ułatwiają młodym ludziom z Ukrainy, którzy opuszczają placówki, wejście w dorosłość. Biorąc pod uwagę programy samorządowe oferujące szkolenia zawodowe, doradztwo zawodowe i indywidualne planowanie transformacji, personel pracuje z młodymi ludźmi podczas sesji indywidualnych, aby wyznaczyć realistyczne ścieżki edukacji, zatrudnienia i zakwaterowania. Uzupełniające warsztaty z umiejętności życiowych, finansowych i gotowości do pracy pomagają im podejmować świadome decyzje.
UNICEF dokumentuje obecnie ten model wsparcia, aby podzielić się nim z władzami ukraińskimi i polskimi jako skutecznym podejściem, które można dalej stosować i powielać w obu krajach.
Źródło: The young Ukrainians finding independence | UNICEF Europe and Central Asia
