Jak rozpoznać objawy stresu u dzieci i młodzieży

Ten tekst przeczytasz w 5 minut.
Jak rozpoznać objawy stresu u dzieci i młodzieży?

© UNICEF/Karahoda

Dzieci różnie reagują na trudne sytuacje w swoim życiu. Sposoby wyrażania emocji zależą od środowiska, w którym wychowuje się dziecko i przyjętych społecznie norm. I tak, w niektórych kulturach okazywanie silnych emocji, na przykład poprzez płacz, nie jest powszechnie akceptowane, podczas gdy w innych takie reakcje są czymś całkowicie naturalnym.

Nie wszystkie oznaki niepokoju mogą być równie oczywiste. Poniżej znajdziesz wybrane objawy stresu, najczęściej występujące u dzieci w określonych grupach wiekowych. Należy jednak pamiętać, że każde dziecko może reagować na stres indywidualnie. 

Czy wiesz, że...? W sytuacjach stresowych i kryzysowych dzieci obserwują zachowania i emocje dorosłych w poszukiwaniu wskazówek, jak radzić sobie z własnymi emocjami.

Częste reakcje na stres u dzieci

Wiele z tych reakcji trwa tylko przez krótki czas i są to normalne reakcje na stresujące wydarzenia. Jeśli jednak takie reakcje utrzymują się przez dłuższy czas, dziecko może potrzebować pomocy specjalisty.

Wiek 0-3
Reakcje

  • większa niż zwykle nieporadność i nierozłączność od opiekunów
  • powrót do zachowań charakterystycznych dla wcześniejszego etapu rozwoju
  • zaburzenia snu i odżywiania
  • większa drażliwość
  • zwiększona nadpobudliwość
  • silniejszy lęk
  • zwiększona potrzeba uwagi
  • częstszy płacz

Wiek 4-6
Reakcje

  • lgnięcie do osób dorosłych
  • powrót do zachowań charakterystycznych dla wcześniejszego etapu rozwoju
  • zaburzenia snu i odżywiania
  • większa drażliwość
  • słabsza koncentracja
  • dziecko staje się bardziej bierne lub bardziej pobudzone
  • przerywanie zabawy
  • przyjmowanie ról dorosłych
  • ograniczona chęć do rozmowy
  • zwiększony niepokój lub martwienie się

Wiek 7-12
Reakcje

  • wycofanie 
  • częsty niepokój o inne osoby dotknięte trudną sytuacją
  • zaburzenia snu i odżywiania
  • narastający lęk
  • większa drażliwość
  • częsta agresja
  • nerwowość
  • słaba pamięć i koncentracja
  • objawy fizyczne/psychosomatyczne
  • częste rozmowy o stresującym wydarzeniu lub powtarzające się zabawy
  • poczucie winy lub obwinianie się

Wiek 13-17 (nastolatki)
Reakcje

  • obniżony nastrój
  • wykazywanie nadmiernej troski o innych
  • poczucie winy i wstydu
  • coraz częstsze przeciwstawianie się autorytetom
  • podejmowanie zwiększonego ryzyka
  • agresja
  • zachowania autodestrukcyjne
  • poczucie beznadziei

Wszystkie grupy wiekowe - reakcje fizyczne 
Mogą to być także objawy choroby, dlatego należy zabrać dziecko na wizytę do lekarza, aby wykluczyć wszelkie dolegliwości.

  • zmęczenie
  • ucisk w klatce piersiowej
  • duszności
  • suchość w ustach
  • osłabienie mięśni
  • ból brzucha
  • zawroty głowy
  • drgawki
  • bóle głowy
  • ogólne bóle ciała

Bardzo poważne reakcje niepokoju u dzieci
Dzieci, które wykazują takie objawy przez dłuższy czas, potrzebują pomocy specjalistycznej.

  • wycofanie, milczenie, towarzyszące ograniczonej ruchliwości, zastyganie w bezruchu 
  • ukrywanie się, unikanie kontaktu z innymi 
  • brak reakcji na innych, niepodejmowanie rozmowy
  • nadmierne i ciągłe zamartwianie się
  • fizyczne objawy złego samopoczucia: drgawki, bóle głowy, utrata apetytu, ogólne bóle ciała
  • agresywne zachowania, chęć skrzywdzenia innych
  • dezorientacja

Monitorowanie stanu emocjonalnego dziecka

Opiekunowie powinni regularnie sprawdzać, jak czuje się dziecko pod kątem emocjonalnym. Monitorowanie stanu emocjonalnego dziecka polega na pytaniu dzieci "jak się czują?" w sposób bezpośredni lub pośredni. Jedną z metod jest poproszenie go o narysowanie lub namalowanie obrazka. Poproś dziecko, aby opowiedziało więcej o obrazku, co narysowało lub dlaczego użyło np. określonego koloru. Niektórym dzieciom może to pomóc w rozmowie o tym, jak się czują, podczas gdy inne mogą woleć jedynie pokazać swoją pracę, bez podejmowania rozmowy. Pozwól dziecku zdecydować samodzielnie.

Aktywności zmniejszające stres i poprawiające samopoczucie dziecka

Poniższe ćwiczenia można wykonywać wspólnie z dzieckiem, aby zmniejszyć poziom stresu i nauczyć je pozytywnych mechanizmów radzenia sobie z nim. Wpłyną one nie tylko na poprawę jego samopoczucia, ale są także korzystne dla opiekuna i mogą być wykonywane wspólnie z dzieckiem. 

Oddychanie przeponowe

Często w stresie oddychamy płytko, wysoko w klatce piersiowej i zapominamy o głębokim wdechu do przepony. Oddychanie w ten sposób jest bardzo uspokajające i pomaga dostarczyć tlen głęboko do płuc.

Jak to zrobić?

  • Połóż rękę na brzuchu;
  • weź 5 głębokich oddechów, spędź 5 sekund na wdychaniu i 5 sekund na wydychaniu powietrza, wdychając powietrze przez nos i wydychając je przez usta;
  • wyjaśnij, że kiedy dziecko robi wdech, delikatnie nadyma brzuch jak balon, a kiedy robi wydech, powietrze powoli opuszcza balon.

Moje wyjątkowe miejsce

Czasami świat wokół nas może wydawać się przytłaczający. Poświęcając chwilę na wyobrażenie sobie, że znajdujemy się w spokojnym miejscu bez stresu, dzieci mogą poczuć się mniej zestresowane. Oto ćwiczenie, które pomoże dziecku wyobrazić sobie takie miejsce.

Jak to zrobić?

  • Usiądź lub połóż się w wygodnej pozycji, zamknij oczy i zrelaksuj się;
  • weź kilka głębokich, powolnych oddechów przez nos, nadymając brzuch. Wydychaj powietrze przez usta;
  • oddychaj powoli i spokojnie;
  • słuchaj i podążaj za opowieścią. Wyobraź sobie, że jesteś w tej historii:

Wyobraź sobie, że stoisz na białej, piaszczystej plaży. Jest wczesny ranek i wszystko jest spokojne. Słońce powoli wschodzi, a Ty czujesz ciepłe promienie na twarzy i ciele. Czujesz się szczęśliwy i spokojny. Piasek pod Twoimi bosymi stopami jest miękki i ciepły. Lekka bryza głaszcze Cię po twarzy. Niebo jest błękitne i klarowne, a nad Tobą latają i śpiewają ptaki. To miejsce jest bezpieczne i możesz się tu zrelaksować. Jest to miejsce, do którego zawsze możesz wrócić, które zawsze jest w Twoim sercu. Możesz je odwiedzić, kiedy tylko zechcesz. Teraz, bardzo stopniowo, zacznij ponownie zwracać uwagę na swój oddech - delikatny rytm wdechów i wydechów. Zauważ uczucie powietrza na swojej skórze. Delikatnie zacznij poruszać palcami rąk i nóg. Zrób wdech i mocno się rozciągnij. Zrób głęboki wydech. Kiedy będziesz gotowy, otwórz oczy.

Zobacz również

Czego potrzebują dzieci po 2 latach wojny w Ukrainie?

Czego potrzebują dzieci po 2 latach wojny w Ukrainie?

Ukraińskie dzieci cierpią z powodu konfliktu zbrojnego, który trwa już 2 lata. Najmłodsi ze wschodniej części kraju (okolice Doniecka i Ługańska) żyją w ciągłym strachu od 2014 r. 

Więcej
Strach, samotność i zimno. Historie dzieci ze Strefy Gazy

Strach, samotność i zimno. Historie dzieci ze Strefy Gazy

Ciągłe poczucie zagrożenia, brak dostępu do wody, jedzenia i opieki medycznej, przerwana edukacja - tak wygląda codzienność dzieci ze Strefy Gazy.

Więcej
UNICEF Polska poszukuje osoby na stanowisko Recepcjonistka/a

Recepcjonistka/a

UNICEF Polska poszukuje osoby na stanowisko Recepcjonistka/a

Więcej