Podczas konfliktów zbrojnych dzieci powinny być chronione, a stają się celem ataków. Skutki działań wojennych rzutują na wiele aspektów ich życia: bezpieczeństwo, edukację, opiekę zdrowotną, a nawet dietę i dostęp do pełnowartościowych produktów.
Czym są naruszenia wobec dzieci podczas wojny?
Dzieci żyjące w strefach konfliktów doznają krzywdy na wielką skalę - są zabijane, okaleczane, porywane, wcielane siłą do grup zbrojnych. Padają ofiarami przemocy seksualnej oraz ataków na szkoły, szpitale i infrastrukturę wodną.
Dzieci w Strefie Gazy nadal potrzebują pomocy
Aby monitorować sytuację oraz zapobiegać takim atakom Rada Bezpieczeństwa ONZ zidentyfikowała i potępiła 6 poważnych naruszeń przeciwko dzieciom podczas wojen. Należą do nich:
- zabicie lub okaleczenie dziecka;
- rekrutowanie lub wykorzystanie dzieci w grupach zbrojnych;
- ataki na szkoły lub szpitale;
- gwałt lub każdy inny poważny przypadek przemocy seksualnej;
- porwanie dzieci;
- odbieranie im prawa do otrzymywania pomocy humanitarnej.
Siły i grupy zbrojne są zobowiązane postanowieniem prawa międzynarodowego do ochrony ludności cywilnej, zwłaszcza dzieci. To one są najbardziej bezbronne w trakcie działań wojennych.
1. Zabicie lub okaleczenie dziecka
Zabicie lub okaleczenie dziecka może być rezultatem ataku bezpośredniego, lub pośredniego, w tym tortur. Może również stanowić konsekwencję wymiany ognia, użycia min przeciwpiechotnych, amunicji kasetowej oraz materiałów wybuchowych masowego rażenia lub skonstruowanych prowizorycznie. Dzieci giną lub odnoszą obrażenia również wskutek operacji wojskowych, wyburzania domów, przeszukań wiosek przez grupy zbrojne i ataków przeprowadzanych przez samobójców.
Ataki na dzieci są często spowodowane działaniami wojennymi, podczas których nie ma wyraźnego rozróżnienia pomiędzy celami wojskowymi a cywilami lub strony konfliktu nie wypełniają swoich zobowiązań względem prawa międzynarodowego. Należą do nich: zasada rozróżnienia, zasada proporcjonalności oraz obowiązek przedsięwzięcia wszelkich możliwych środków ostrożności w celu uniknięcia ofiar wśród ludności cywilnej.
2. Rekrutowanie lub wykorzystywanie dzieci w siłach lub grupach zbrojnych
Pojęcie to odnosi się do przymusowego lub dobrowolnego poboru lub wcielania dzieci do wszelkiego rodzaju sił lub grup zbrojnych. Wykorzystywanie chłopców i dziewcząt przez takie organizacje może przybierać różne formy. Dzieci zostają bojownikami, kucharzami, tragarzami, posłańcami, szpiegami lub padają ofiarami wykorzystania seksualnego.
Zweryfikowane przypadki stanowią zaledwie ułamek całkowitej liczby dzieci, które uważane są za powiązane z bojówkami na całym świecie. Dziewczęta mają mniejszą szansę na oficjalną identyfikację i wypuszczenie na wolność. Programy demobilizacyjne pokazują również, że dziewczęta odchodzą z grup zbrojnych po cichu i nieformalnie, a z obawy przed stygmatyzacją społeczności, nie mówią o swoich doświadczeniach.
3. Ataki na szkoły lub szpitale
Ta kategoria naruszenia obejmuje ataki na szkoły i szpitale, które powodują ich całkowite lub częściowe zniszczenie. Placówki medyczne oraz edukacyjne powinny być chronione, a dzieci tam przebywające bezpieczne nawet w trakcie wojny. Niestety, ataki na te budynki trwają, co podkreśla, jak katastrofalny wpływ wojny wywierają na dzieci oraz na ich prawa do edukacji i zdrowia.
Niszczenie szkół i szpitali nie tylko bezpośrednio zagraża życiu dzieci, ale wpływa również na ich dostęp do edukacji i pomocy medycznej. Powoduje to skutki długofalowe, ograniczając ich możliwości zawodowe, ekonomiczne i utrudniając dorastanie w zdrowiu.
4. Gwałt lub inny przypadek poważnej przemocy seksualnej
Przemoc seksualna powiązana z konfliktami zbrojnymi jest jednym z najbardziej niepokojących naruszeń praw dziecka. Niestety wykorzystywanie dzieci często stanowi element taktyki wojennej. Ta kategoria wyszczególniona przez Radę Bezpieczeństwa ONZ obejmuje gwałt i inne przejawy przemocy seksualnej, niewolnictwo seksualne, handel ludźmi, stręczenie, zmuszanie do zawierania małżeństw, zachodzenia w ciążę lub sterylizacji oraz wykorzystywanie dzieci. W niektórych przypadkach przemoc seksualna jest stosowana celowo, by upokorzyć i przez to zmusić ludzi do ucieczki z domów.
Przemoc seksualna częściej dotyka dziewcząt. Gwałt jest jej najbardziej rozpowszechnioną formą, ale dziewczęta są również zmuszane do małżeństwa i wykorzystywane na inne sposoby, w tym podczas współpracy ze stronami konfliktu, po rekrutacji. Wszechobecna stygma związana z byciem ofiarą gwałtu powoduje, że wiele przypadków przemocy seksualnej nie jest zgłaszanych. Dziewczęta są na nią narażone nieproporcjonalnie bardziej i stanowiły 97% ofiar w latach 2016-2020 r.
5. Porywanie dzieci
Ta kategoria odnosi się do bezprawnego usunięcia, przejęcia, schwytania, zatrzymania lub doprowadzenia do zaginięcia dziecka tymczasowo lub na stałe. Niezależnie od tego, czy jest to celowy akt przemocy lub odwetu, który ma na celu wzbudzenie strachu wśród ludności, czy też przymusowe rekrutowanie i/lub wykorzystywanie seksualne dzieci, uprowadzenie jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych naruszeń popełnianych wobec dzieci w trakcie wojny.
Chłopcy odpowiadają za około ¾ wszystkich zweryfikowanych ofiar porwania dzieci. Jednak dziewczęta również są na nie narażone, zwłaszcza jeśli chodzi o pozbawienie wolności w celach seksualnych. Bardzo często dzieci, które zostały porwane padły również ofiarą innych poważnych przestępstw: okaleczania, przymusowego wcielenia do grup zbrojnych, przemocy seksualnej lub zabójstwa. Najmłodsi w niewoli są również traktowani jako zakładnicy i przetrzymywani siłą.
6. Odmawianie dzieciom prawa do otrzymywania pomocy humanitarnej
Ta kategoria naruszenia obejmuje celowe pozbawienie lub utrudnienie dostępu do pomocy humanitarnej niezbędnej do przetrwania dzieci przez strony konfliktu. W jej skład wchodzi również uniemożliwianie podmiotom jej udzielającym dostępu do dzieci podczas działań zbrojnych.
Strony walczące często odmawiają organizacjom pozarządowym i ich partnerom dostępu do potrzebujących pomocy lub uniemożliwiają dotarcie pomocy do ludności cywilnej. Cywilom również zabrania się korzystania ze wsparcia humanitarnego, ponieważ pracownicy pozarządowi często są atakowani i identyfikowani jako zagrożenie.
Skala problemu
W latach 2005-2023 zweryfikowano ponad 347 tys. poważnych naruszeń wobec dzieci. Popełniły je strony uczestniczące w ponad 30 konfliktach w Afryce, Azji, Ameryce Łacińskiej oraz na Bliskim Wschodzie. Rzeczywista liczba przypadków jest niewątpliwie wyższa. Jednak z powodu zagrożenia, wstydu, bólu i strachu, których doświadczają ofiary, naruszenia często nie są zgłaszane i dokumentowane.
Działania UNICEF
UNICEF wraz z partnerami kontynuują zapewnianie pomocy i ochrony dzieciom mieszkającym na terenach, gdzie toczą się wojny. Występujemy w ich imieniu i angażujemy się we współpracę ze wszystkimi stronami konfliktu, aby zapewnić przestrzeganie praw dziecka. Oprócz zapewniania im pomocy doraźnej i długofalowej, UNICEF z partnerami przeprowadza szkolenia dla urzędników państwowych i stron konfliktów w zakresie ochrony dzieci. Pracujemy również na rzecz zwiększania świadomości rządów, społeczności i rodzin na temat zagrożeń, na jakie narażone są dzieci w trakcie wojen.
Źródło: https://www.unicef.org/children-under-attack/six-grave-violations-against-children
