Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

Ten tekst przeczytasz w 8 minut.

Kryzys klimatyczny ma ogromny wpływ na jakość życia wszystkich ludzi, w szczególności dzieci. Kluczowe znaczenie ma zrozumienie, gdzie i w jaki sposób najmłodsi są narażeni na jego skutki. Znając przyczyny kryzysu klimatycznego, możemy mu skutecznie przeciwdziałać.

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/G.M.B. Akash

Kryzys na wielu frontach

Standard życia dzieci, ich ogólny stan zdrowia, a także dostęp do edukacji znacznie poprawiły się w ostatnich dziesięcioleciach. Niestety obecnie dorastają one w świecie z coraz większą liczbą nowych zagrożeń związanych ze zmianami klimatu i degradacją środowiska. Ich przyszłość stoi pod znakiem zapytania, ponieważ warunki na naszej planecie stają się coraz bardziej ekstremalne.

Odpowiednio funkcjonujące ekosystemy i różnorodność biologiczna są nie tylko kluczowe same w sobie, ale także wpływają pozytywnie na zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka.  

Ze środowiskiem związane są nie tylko korzyści ekonomiczne, ale także dobrobyt całego społeczeństwa. Zdrowe środowisko gwarantuje dostęp do podstawowych dóbr, które są kluczowe dla naszego przetrwania - czystego powietrza, wody i pożywienia.

Wzrost gospodarczy, który odbywa się kosztem środowiska, nie uwzględnia najlepszego interesu dzieci.

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/Raphael Pouget

Kryzysy klimatyczne, które składają się na zmiany klimatu i degradację środowiska:

KRYZYS WODNY

Susze, powodzie i trudne warunki pogodowe związane ze zmianami klimatycznymi mogą mieć wpływ na dostęp dzieci do bezpiecznej wody pitnej i urządzeń sanitarnych. Około 415 mln dzieci żyje na obszarach z niskim poziomem zasobów wody, gdzie istnieje ryzyko suszy, obniżenia poziomu wód gruntowych, niedoboru wody oraz sezonowych, rocznych i międzyroczna zmienności poziomu wód zbiegającej się z niskim poziomem dostępu do usług wodnych.

KRYZYS ZDROWOTNY

Zanieczyszczenie powietrza i toksyny (np. ołów) znajdujące się w środowisku należą do głównych czynników powodujących zgony wśród dzieci, a zmiany klimatu mogą tylko nasilić zagrożenia dla ich zdrowia. Najmłodsi są również szczególnie narażeni na ekstremalne fale upałów, ponieważ mają zmniejszoną zdolność do termoregulacji i ochrony przez wysoką temperaturą. Zmiany klimatu utrudniają również dostęp do podstawowych usług zdrowotnych i placówek medycznych.

26% zgonów wśród dzieci poniżej 5 r.ż. spowodowanych jest zmianami wywołanymi kryzysem klimatycznym.

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/William Urdaneta

KRYZYS ŻYWNOŚCIOWY

Bezpieczeństwo żywnościowe jest powiązane bezpośrednio ze zmianami klimatu. Wraz z rosnącą częstotliwością i dotkliwością występujących susz, powodzi i niebezpiecznych zjawisk pogodowych zmniejsza się ilość dostępnego pożywienia. Zmiany klimatu wpływają na bezpieczeństwo żywnościowe nie tylko poprzez katastrofy klimatyczne, ale także poprzez zmiany ilości opadów i wysokie temperatury, które negatywnie oddziałują na rolnictwo w danym regionie.

KRYZYS EDUKACYJNY

Gwałtowne zmiany klimatu powiązane są także z edukacją. Susze, powodzie, a także ekstremalne temperatury i zanieczyszczenie powietrza mają negatywny wpływ na zdrowie i samopoczucie zarówno uczniów, jak i nauczycieli. Oddziałują na funkcje poznawcze i zdolność przyswajania wiedzy. Na przykład w Azji Południowo-Wschodniej narażenie na wyższe niż przeciętne temperatury powietrza we wczesnych latach życia wiąże się z mniejszą liczbą lat, w których dzieci uczęszczają do szkoły. Brak odpowiednich warunków w klasie (wentylacji i chłodzenia) powoduje dyskomfort i prowadzi do osiągania niższych wyników w nauce.

Systemy edukacji powinny wyposażać dzieci w umiejętności i kompetencje potrzebne do sprostania wyzwaniom przyszłości i rozwijającej się zielonej gospodarce.

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/Frank Dejongh

KRYZYS W OCHRONIE SOCJALNEJ

Zmiany klimatu nadwyrężają systemy ochrony socjalnej, które próbują sprostać potrzebom najbardziej narażonych osób. Różnorodność systemów i wspieranie stopniowej realizacji powszechnych świadczeń, których beneficjentami są dzieci, będzie miało ogromny wpływ na zaplanowanie działań radzenia sobie z dalekosiężnymi skutkami zmiany klimatu.

KRYZYS OCHRONY DZIECI

Ponieważ zmiany klimatu zakłócają działanie systemów instytucjonalnych i systemów ochrony oraz wymuszają migrację i wysiedlenia, mogą narazić miliony dzieci na ryzyko wyzysku, wykorzystania do pracy i innych nadużyć. Dzieciom podróżującym samotnie lub odseparowanym od rodziców grozi przemoc emocjonalna, fizyczna i seksualna.

KRYZYS PARTYCYPACJI

Głos dzieci i młodzieży często nie jest brany pod uwagę przez decydentów, którzy ustalają strategie i polityki mające bezpośrednio wpływa na zmiany klimatu. Dzieci często nie mają takiego samego statusu prawnego i politycznego jak dorośli, nie mają także przestrzeni do wyrażenia swojej opinii oraz zrzeszania się. Brakuje mechanizmów gwarantujących dzieciom, że zostaną podjęte działania zgodne z ich wolą.

Dzieci i młodzi są zależni od dorosłych. Cierpią z powodu braku równowagi sił i braku wiedzy - w tym na temat zmian klimatu.

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/Sebastián x Gil

Kryzys klimatyczny, a prawa dziecka

Kryzys klimatyczny ma lub będzie miał wpływ na wszystkie dzieci, często w sposób znaczący zmieni ich życie. Podważa to praktyczną realizację praw zapisanych w Konwencji o prawach dziecka:

Artykuł 3: Dobro dziecka musi być najwyższym priorytetem

Zmiany klimatu działają wbrew najlepszym interesom dzieci, zwłaszcza w krajach najbardziej podatnych na zagrożenia.

Artykuł 6: Prawo do życia i rozwoju

Zmiany klimatu bezpośrednio zagrażają przetrwaniu i rozwojowi dzieci poprzez zwiększone ryzyko wystąpienia susz, powodzi, chorób i głodu.

Artykuł 9-10: Więzi rodzinne i nierozdzielanie z rodzicami wbrew własnej woli

Zmiany klimatyczne mogą spowodować wysiedlenie milionów dzieci, zmuszając je do przemieszczania się poza granice państwa oraz w jego obrębie.

Artykuł 12: Prawo do zabierania głosu

Dzieci mają prawo do tego, aby ich głos został wysłuchany w sprawach, które ich dotyczą. Zmiany klimatu będą miały wpływ na przyszłe pokolenia w większy stopniu niż na wszystkie wcześniejsze. Ograniczanie możliwości wypowiadania się na temat działań w dziedzinie klimatu na szczeblu lokalnym, krajowym i międzynarodowym utrudnia korzystanie z tego prawa.

Artykuł 24: Prawo do zdrowia

Ciężar chorób związanych ze zmianami klimatycznymi w większości dotyka dzieci, zwłaszcza te najmłodsze. Zmiany klimatu mogą również uszkadzać lub utrudniać dostęp do podstawowych usług zdrowotnych i punktów medycznych.  

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/Karin Schermbrucker

Artykuł 27: Prawo do odpowiednich warunków życia

Susze, podnoszący się poziom mórz, cyklony, powodzie i inne katastrofy klimatyczne pozbawiają dzieci bezpiecznej przestrzeni do życia i właściwego rozwoju.

Artykuł 28: Prawo do edukacji

Zmiany klimatu i katastrofy klimatyczne utrudniają dostęp dzieci do odpowiedniej edukacji, a także oddziałują negatywnie na zdolność do przyswajania wiedzy oraz jej jakość.

Artykuły 19, 32 i 34-36: Prawo do wolności i ochrony przed wszelkimi formami przemocy  
i wykorzystania

Dzieci i rodziny, które są przesiedlane z powodu nagłych katastrof klimatycznych, narażone są na różnego rodzaju formy przemocy oraz zagrożenia, np. wykorzystywanie i uprowadzenia.

Artykuł 30: Prawo do własnej kultury i języka

Zmiany klimatyczne zagrażają ekosystemom, które są nierozerwalnie związane z rdzenną kulturą i językiem.  

Artykuł 31: Prawo do wypoczynku i zabawy

Dzieci mają prawo do bezpiecznych miejsc rekreacji i zabawy. Niestety z powodu zmian klimatycznych szkoły oraz inne przestrzenie pożytku publicznego ulegają uszkodzeniu lub całkowitemu zniszczeniu z powodu np. trzęsień ziemi i powodzi.

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/Roger LeMoyne

Złożoność wpływu zmian klimatu na prawa dzieci

Ze względu na wzajemne powiązanie, realizacja jednego prawa często zależy w całości lub w części, od realizacji innych. Naruszenie jednego prawa wzmacnia lub prowadzi do naruszenia innego. W rezultacie kryzys klimatyczny może mieć wpływ praktycznie na wszystkie prawa dzieci, potencjalnie ingerując w skuteczną implementację zapisów Konwencji o prawach dziecka.

Komitet Praw Dziecka uznał zmiany klimatu za jedno z największych zagrożeń dla zdrowia dzieci i wezwał państwa do umieszczenia tej kwestii w centrum ich strategii adaptacji do zmian klimatu i łagodzenia ich skutków. Podkreślono, że państwa mają obowiązek chronić dzieci przed negatywnym wpływem czynników środowiskowych.

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/Raphael Pouget

Musimy działać teraz

Kryzys klimatyczny trwa. Musimy działać natychmiast, aby przyszłe pokolenia mogły dorastać w zdrowym i bezpiecznym dla ich rozwoju środowisku.

UNICEF niesie systemową pomoc, której podstawą jest:

  • wzmacnianie działań i usług, mających pozytywny wpływ na środowisko oraz niwelujących skutki katastrof klimatycznych;
  • aktywizacja dzieci i młodzieży oraz ich edukacja w zakresie zrównoważonego rozwoju;
  • współpraca z rządami państw i partnerami biznesowymi na temat stawiania dobra dzieci na pierwszym miejscu w ich planach, budżetach i działaniach;
  • monitorowanie zrównoważonych praktyk w realizowanych przez UNICEF programach.

Wysiłki na rzecz odwrócenia skutków globalnego ocieplenia będą wymagały dziesięcioleci, ale musimy podjąć to wyzwanie.

Pomóż nam ratować dzieci, które cierpią z powodu braku dostępu do czystej wody.  

Dlaczego kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka?

© UNICEF/Vlad Sokhin

Zobacz również

5 prostych sposobów na interakcje z dzieckiem poprzez zabawę

5 prostych sposobów na interakcje z dzieckiem poprzez zabawę

W trakcie pierwszego 1000 dni życia dziecka (3 lata) mózg rozwija się szybciej niż w jakimkolwiek innym okresie. Jeszcze zanim małe dzieci opanują naukę mówienia, możemy pomóc wpływać pozytywnie na rozwój ich mózgu.

Więcej
Zabawa to podstawa rozwoju dziecka

Zabawa to podstawa rozwoju dziecka

Może się wydawać, że w zabawie chodzi wyłącznie o radość, ale dla niemowląt i małych dzieci zabawa to coś znacznie więcej. Pozwala na uczenie się i rozwijanie ważnych umiejętności życiowych — od rozwiązywania problemów po wyrażanie pomysłów. 

Więcej
10 zdrowych nawyków cyfrowych dla całej rodziny

10 zdrowych nawyków cyfrowych dla całej rodziny

Wychowywanie dzieci w erze cyfrowej nie jest proste. Czasem ciężko nadążyć za rozwojem technologii i pojawiającymi się wraz z nim zagrożeniami i udogodnieniami.

Więcej